1. İmamoğlu veroordeeld

De belangrijkste rechterlijke uitspraak van afgelopen week werd vrijdag bekend.

Ekrem İmamoğlu werd door een rechtbank in Istanbul tot twee jaar en één maand gevangenisstraf veroordeeld. Hij zou tijdens een bijeenkomst in 2022 de voormalige AKP-burgemeester van Tuzla Şadi Yazıcı hebben beledigd. Opvallend is dat İmamoğlu eerder tot twee keer toe werd vrijgesproken. Het vonnis is nog niet definitief.

Er lopen tegelijkertijd meerdere procedures tegen İmamoğlu, die een van de belangrijkste en populairste politieke tegenstanders van president Erdoğan is. De vraag is niet alleen of deze ene straf overeind blijft, maar ook in hoeverre de optelsom van rechtszaken zijn toekomstige politieke deelname kan beperken.

(Of deze rechterlijke uitspraak een politieke aard heeft, werd door de leider van de CHP, Kemal Kılıçdaroğlu, in een interview van de afgelopen week heftig ontkend. Daarmee maakte hij weinig vrienden - iets, wat hij sowieso de afgelopen maanden jaren niet heeft gedaan, maar dat terzijde.)

Bron: DHA — vonnis tegen İmamoğlu van 11 september

2. Van transgenderzorg naar een landelijke operatie tegen lhbti+-organisaties

Wat aanvankelijk een betrekkelijk specialistisch verhaal over gezondheidszorg leek, groeide binnen enkele dagen uit tot een van de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen van de week.

Op 11 september verdedigde het ministerie van Volksgezondheid de beperkingen op toegang tot bepaalde hormoonbehandelingen voor transgender personen onder de 21 jaar en noemde daarbij als voornaamste argument: de bescherming van de “Turkse gezinsstructuur”.

Een paar dagen later volgde het nieuws dat Turkse autoriteiten invallen bij lhbti+-organisaties hebben uitgevoerd, en woningen en andere locaties waaronder uitgaansgelegenheden hebben doorzocht. Het ministerie van Justitie zegt dat onderzoeken in vijftien provincies betrekking hebben op 162 verdachten, negen verenigingen en dertien ondernemingen.

De landelijke operaties vonden plaats onder de naam “Ailem Güvende”: mijn gezin is veilig. De verdenkingen: onder meer obsceniteit en prostitutie. Ook zou het gaan om het beschermen van kinderen en het gezin.

Bronnen: Bianet — ministerie over beperkingen op hormoonbehandeling · Reuters — landelijke invallen en arrestaties van 13 september · Reuters — zestien verdachten in İzmir in voorlopige hechtenis

3. Fidan in Damascus: Ankara wil één Syrische staatsmacht

De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, bracht op 13 september een bezoek aan Damascus, waar hij sprak met zijn Syrische ambtgenoot Asaad al-Shaibani en president Ahmed al-Sharaa.

De boodschap van Fidan: volgens Ankara moeten alle gewapende formaties in Syrië worden geïntegreerd in de centrale staatsstructuur. Turkije wil daarbij actief helpen. De soevereiniteit, territoriale integriteit en maatschappelijke eenheid van Syrië zouden dit volgens hem noodzakelijk maken.

Het signaal dat hij daarmee afgaf is vooral van belang vanwege de toekomst van de door Koerden gedomineerde militaire structuren (SDF/YPG) in Noordoost-Syrië.

Daarmee ontstaat een interessante spanning met het binnenlandse vredesdebat. Binnen Turkije groeit voorzichtig de discussie over een politieke oplossing van de Koerdische kwestie, terwijl Ankara in Syrië juist zeer nadrukkelijk vasthoudt aan één centrale staat en één veiligheidsstructuur.

Bronnen: Anadolu — Fidan over integratie van gewapende groepen · Anadolu — aankomst en programma van Fidan in Damascus

4. Üsküdar: in handen van de AKP

Op 8 september koos de gemeenteraad van Üsküdar Dündar Ziya Gültekin van de AKP tot waarnemend burgemeester. Dit gebeurde nadat de rechter had bevolen dat er een herstemming moest plaatsvinden. De eerdere stemming was na een bezwaar van de AKP vernietigd. Ondertussen veranderden de politieke verhoudingen in de gemeenteraad door partijwisselingen en strafrechtelijke onderzoeken tegen raadsleden.

De CHP beweert dat druk en arrestaties de uiteindelijke machtsverhoudingen hebben beïnvloed. Een voormalig oppositieraadslid dat naar de AKP overstapte ontkent dat hij onder druk is gezet. Die beschuldiging wordt inmiddels verder onderzocht.

Bronnen: Euronews Türkçe — volledige chronologie en uitslag in Üsküdar · Euronews Türkçe — onderzoek naar beschuldigingen van druk rond de stemming

5. Turkije is een opvallende uitzondering in PISA 2025

Tussen alle politieke conflicten was er ook mooi nieuws: terwijl het in de meeste Europese landen steeds slechter gaat met de leesvaardigheid van leerlingen, behoort Turkije tot de kleine groep landen waar de prestaties in wiskunde, lezen en natuurwetenschappen sinds 2022 juist zijn gestegen.

De OECD publiceerde op 8 september de resultaten van PISA 2025. In veel OECD-landen zijn de prestaties in lezen en wiskunde verder gedaald. Turkije behoort juist tot de kleine groep landen die sinds 2022 vooruitgingen in wiskunde, lezen én natuurwetenschappen.

In de PISA studie van 2025 behaalde Turkije gemiddeld 494 punten voor natuurwetenschappen, tegenover 482 voor de OECD als geheel. In wiskunde kwam Turkije met 462 punten vrijwel exact op het OECD-gemiddelde van 463 uit. Voor lezen en natuurwetenschappen scoorde het land boven het OECD-gemiddelde.

De langere trend ziet er nog beter uit. Sinds 2015 is het aandeel Turkse leerlingen dat onder het minimale vaardigheidsniveau scoort sterk afgenomen: met zestien procentpunt in zowel wiskunde als lezen en met 25 procentpunt in natuurwetenschappen.

Bronnen: OECD — PISA 2025 country note voor Türkiye · OECD — internationale PISA 2025-resultaten

6. Een vijftien jaar oude MİT-dood wordt opnieuw onderzocht

Tot slot een een wat luguber verhaal over een politiek gevoelige dood: het graf van Kaşif Kozinoğlu, voormalig functionaris van de Turkse geheime dienst (MİT), werd op 12 september geopend in het kader van een heropend onderzoek naar zijn dood in 2011.

Kozinoğlu overleed in de gevangenis terwijl hij vastzat in het OdaTV-onderzoek, een zaak uit de periode waarin vermeende Ergenekon-netwerken, de Gülen-beweging, politie, justitie en de regering in een ingewikkelde machtsstrijd verwikkeld waren.

Het nieuwe forensisch onderzoek moet uitwijzen wat de precieze doodsoorzaak was en of er aanwijzingen zijn voor betrokkenheid van derden.

To be continued.

Bron: Anadolu — exhumatie en nieuw forensisch onderzoek naar Kozinoğlu

Grote investeringen en ambitieuze beloftes

President Erdoğan benadrukte de investeringen van ruim 2,6 biljoen lira en kondigde aan dat tegen 2026 in totaal 453.000 nieuwe woningen klaar zullen zijn. “Niemand zal zonder huis of werk blijven,” verzekerde Erdoğan tijdens de plechtigheden in Adıyaman. Hij wees ook op de herstelde infrastructuur, waaronder 11.000 kilometer vernieuwde water- en rioollijnen, 110 voltooide gezondheidscentra en duizenden nieuwe scholen.

Daarnaast gaf Erdoğan aan dat er in de getroffen regio’s 557 noodhulpstations operationeel zijn en dat de gezondheidszorg fors is uitgebreid met 34 veldhospitalen. In de komende jaren verwacht hij dat de volledige wederopbouw, inclusief nieuwe ziekenhuizen en scholen, voltooid zal zijn.

Kritiek vanuit medische en maatschappelijke organisaties

Toch blijft de kritiek aanhouden. De Turkse Medische Vereniging (TTB) en diverse maatschappelijke organisaties uitten zorgen over de blijvende tekorten in huisvesting, gezondheidszorg en sociale voorzieningen. Een recent gepubliceerde rapport van de TTB wijst op ernstige gezondheidsproblemen, waaronder een verdubbeling van de kindersterfte in sommige regio’s en de blootstelling aan giftige stoffen door luchtvervuiling. “De lucht in de getroffen regio’s bevat drie keer de vervuilingswaarde die de Wereldgezondheidsorganisatie als veilig beschouwt,” waarschuwde Dr. Gamze Varol van de TTB.

Daarnaast stelt de vereniging dat veel kinderen in de regio aan ondervoeding lijden. “We zien verontrustende cijfers van groeiachterstand en slechte toegang tot gezond voedsel. Dit zal op lange termijn gevolgen hebben voor de volksgezondheid,” aldus de verklaring.

Politieke spanningen tussen regering en oppositie

Erdoğan wees de kritiek van de hand en beschuldigde de oppositie van opportunisme. “Zij kwamen hier vóór de verkiezingen, beloofden gratis woningen en verdwenen daarna spoorloos,” zei hij verwijzend naar de leider van de oppositie. “Wij blijven hier en bouwen verder.” De president benadrukte dat de regering samen met particuliere partners, zoals Demirören Holding en BAYKAR, concrete stappen heeft gezet om de getroffen gebieden nieuw leven in te blazen.

De oppositiepartijen beschuldigen de regering echter van een ongelijke verdeling van de middelen en gebrekkige transparantie. “De hulp gaat niet naar degenen die het het meest nodig hebben,” aldus een woordvoerder van een lokale actiegroep.

Toekomstige uitdagingen

Ondanks de heropening van scholen en de bouw van nieuwe ziekenhuizen blijven tienduizenden mensen in tijdelijke onderkomens, waaronder containerkampen. Activisten dringen erop aan dat er structurele hervormingen nodig zijn om toekomstige rampen beter aan te pakken.

Terwijl de regering optimistisch blijft over de voortgang van de wederopbouw, roepen maatschappelijke organisaties op tot meer transparantie, gelijke hulpverlening en betere rampenvoorbereiding. De komende jaren zullen bepalend zijn voor hoe Turkije uit deze nationale crisis zal komen.

De brand brak rond 03:27 uur uit in het 12 verdiepingen tellende hotel. Op dat moment verbleven er 238 gasten, waarvan velen door de chaos en het gebrek aan veiligheidsmaatregelen niet op tijd konden ontsnappen.

Chaotische evacuatie en trage hulp

Overlevenden vertellen hoe de paniek toesloeg toen er geen brandalarm afging en de gangen zich vulden met rook. Sommigen werden pas gewekt door geschreeuw en lawaai. In een poging zichzelf te redden, gebruikten gasten geïmproviseerde middelen zoals lakens die ze uit ramen lieten hangen. Anderen sprongen van grote hoogte naar beneden, met ernstige verwondingen of de dood tot gevolg.

De dichtstbijzijnde brandweer arriveerde pas na meer dan 30 minuten, waardoor het vuur zich razendsnel kon verspreiden. Hoewel uiteindelijk 267 hulpverleners, waaronder brandweerlieden, rampenbestrijdingsteams (AFAD) en medische hulpverleners, werden ingezet, was het voor veel slachtoffers al te laat. De hoge ligging en de hoogte van het gebouw maakten de blus- en reddingsacties extra lastig.#

Gebrek aan veiligheidsmaatregelen

De ramp heeft ernstige tekortkomingen in de brandveiligheid van het hotel blootgelegd. Hoewel het hotel over twee brandtrappen beschikte, werden deze ook als servicetrap gebruikt, wat de evacuatie ernstig vertraagde. Daarnaast ontbraken automatische brandmeld- en blussystemen, waardoor het vuur zich ongehinderd kon verspreiden. Het uitgebreide gebruik van hout in de bouw, zonder adequate brandwerende maatregelen, heeft bovendien het vuur verder aangewakkerd en de situatie verergerd.

Reacties van de autoriteiten

President Recep Tayyip Erdoğan beloofde dat de oorzaak van de brand grondig zal worden onderzocht en dat degenen die verantwoordelijk zijn, ter verantwoording worden geroepen. Meerdere ministers, waaronder die van Binnenlandse Zaken, Volksgezondheid en Toerisme, bezochten de rampplek om de situatie van dichtbij te beoordelen. Tegelijkertijd werden vier inspecteurs aangesteld om de naleving van veiligheidsvoorschriften te onderzoeken, en een team bestaande uit zes aanklagers en vijf experts zet zich in om de exacte oorzaak van de brand vast te stellen.

Internationale reacties

Naast de nationale maatregelen heeft ook de Europese Unie via commissaris Hadja Lahbib steun toegezegd. Zij gaf aan dat het Europese Systeem voor Civiele Bescherming beschikbaar is om Turkije te helpen bij de nasleep van deze tragedie.

Toekomstige maatregelen

De tragedie roept dringende vragen op over de veiligheid in toeristische accommodaties. Hoewel het hotel volgens eerdere inspecties voldeed aan de voorschriften, blijkt uit deze ramp dat de controles mogelijk onvoldoende waren. President Erdoğan en andere hooggeplaatste functionarissen hebben hervormingen en strengere naleving van veiligheidsnormen beloofd.

Ümit Özdağ, de voorzitter van de nationalistische oppositiepartij Zafer Partisi, is in Ankara gearresteerd op beschuldiging van "belediging van de president". Naast de beschuldiging van belediging wordt Özdağ ook verdacht van "het aanzetten tot haat en vijandschap onder het volk".

Het onderzoek tegen Özdağ werd gestart door het Openbaar Ministerie van Istanbul naar aanleiding van uitspraken die hij op 19 januari deed tijdens een bijeenkomst van provinciale partijvoorzitters in Antalya. In zijn toespraak uitte Özdağ felle kritiek op de regering van president Recep Tayyip Erdoğan en de AKP.

Hij stelde onder meer dat geen enkele kruistocht in het afgelopen millennium het Turkse volk en de Turkse staat zoveel schade heeft berokkend als Erdoğan en de AKP. Daarnaast beschuldigde hij Erdoğan ervan de staat te hebben verdeeld onder sektarische groeperingen en de cultuur te hebben beschadigd door miljoenen vluchtelingen toe te laten. Hij omschreef de huidige situatie als "AKP-fascisme".

In reactie op het nieuws over het onderzoek verklaarde Özdağ op sociale media: "Ik ben bereid deze toespraak duizend keer opnieuw te houden." Hij voegde daaraan toe: "Of u me nu in de gevangenis gooit of voor het vuurpeloton zet, we zullen niet afwijken van Atatürk en de Republiek.

De burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu - van wie op dezelfde dag eveens bekend werd gemaakt dat hij onderwerp van een rechtszaak is -, uitte zijn ongenoegen op X:

"Het is onacceptabel dat er een onderzoek wordt geopend naar de toespraak van Zafer Partisi-leider Ümit Özdağ en dat hij vervolgens snel wordt gearresteerd. Politiek is bedoeld om te spreken en te bekritiseren. In een democratie worden politieke geschillen beslecht bij de stembus. De rechterlijke macht mag geen instrument van de politiek zijn."

Een vrije vertaling van een deel van de toespraak van Ümit Özdağ:

De Zafer-partij verdedigt vastberaden de oprichtingsfilosofie van de republiek, de fundamentele principes ervan, en de onafhankelijkheid en ondeelbare eenheid van onze natie en staat. Helaas moet de Zafer-partij deze waarden niet alleen beschermen tegen tegen terreurorganisaties als de PKK, FETÖ en ISIS, maar ook tegen Recep Tayyip Erdoğan en de AKP.

Recep Tayyip Erdoğan verklaarde gisteren in Mersin tijdens een congres van zijn partij dat "de eerste 80 jaar van ons land werden gevormd door de uitputting van eeuwen en de last van de Eerste Wereldoorlog. De overgang van het Ottomaanse rijk naar de republiek was vol pijn en uitdagingen. Het fascisme van het eenpartijregime heeft ons volk een zware prijs laten betalen."

Waardevolle leden van de Zafer-partij, het Turkse volk heeft duizend jaar lang zijn soevereiniteit in Anatolië behouden. In die duizend jaar hebben we vele kruistochten doorstaan. De eerste kruistocht begon in 1095, en de laatste kruistocht vond plaats tussen 1914 en 1922. Tijdens die laatste grote kruistocht werden de kruisvaarders onder leiding van Mustafa Kemal Atatürk verslagen en in de koude wateren van de Middellandse Zee begraven. De Republiek Turkije werd een nieuw Ergenekon voor het Turkse volk. In dit nieuwe Ergenekon werd ons volk sterker, bewapende het zichzelf, bouwde het zijn industrie op en overwon het de kwalen van de ineenstorting.

Maar laten we dit duidelijk stellen: geen enkele kruistocht in de afgelopen duizend jaar heeft het Turkse volk en de Turkse staat zoveel schade toegebracht als Erdoğan en de AKP. Geen enkele kruistocht heeft spionnen in onze staat geïntroduceerd. Geen enkele kruistocht heeft ons volk van zijn geloof vervreemd. Maar in het Erdoğan-tijdperk zijn grote delen van ons volk door misbruik van religie van hun geloof vervreemd. Het percentage deïsten en atheïsten onder onze jeugd is gestegen tot boven de 16 procent. Erdoğan moet weten dat de kaders die de Republiek stichtten het geloof, de geschiedenis en de cultuur van ons volk hebben beschermd. Erdoğan zelf daarentegen heeft door historisch revisionisme, het introduceren van sektarische groepen in de staat en door miljoenen vluchtelingen en illegalen toe te laten, onze natie en cultuur beschadigd.

Wat we vandaag zien, is niets anders dan AKP-fascisme. En de Zafer-partij zal tegen dit fascisme blijven strijden en zal overwinnen. De overwinning zal van het Turkse volk zijn. Vandaag zijn we hier bijeen om ons uit te spreken tegen de samenzwering van separatisten en imperialisten. En we zullen ons nooit laten intimideren door de AKP of Erdoğan.

Bezoeken aan İmralı en parlementaire leiders

Dit geplande bezoek aan Demirtaş volgt op een eerdere ontmoeting op 28 december, waarbij DEM Parti-leden Pervin Buldan en Sırrı Süreyya Önder, samen met Ahmet Türk, PKK-leider Abdullah Öcalan op het eiland İmralı bezochten. Het gesprek markeerde het begin van een nieuwe fase in het oplossingsproces.

Na het bezoek aan İmralı begon DEM Parti op 2 januari met een reeks ontmoetingen met parlementaire leiders. Het eerste gesprek vond plaats met parlementsvoorzitter Numan Kurtulmuş. Later op de dag ontmoetten Buldan, Önder en Türk de leider van de Nationalistische Bewegingspartij (MHP), Devlet Bahçeli. Deze ontmoeting wordt gezien als een symbolisch belangrijke stap, gezien de traditionele harde houding van de MHP tegenover de Koerdische kwestie.

Brede overlegstrategie

DEM Partij heeft aangegeven dat de gesprekken verder zullen worden uitgebreid. Na de parlementaire ontmoetingen zullen er dialogen volgen met maatschappelijke organisaties, vakbonden, beroepsverenigingen en andere sociale groeperingen. Het doel is om informatie te delen over de voortgang van het proces en om suggesties en meningen van diverse actoren in de samenleving te verzamelen.

Nieuwe discussies rond Öcalan

Inmiddels zijn er ook discussies begonnen over de mogelijkheid van huisarrest voor Abdullah Öcalan en een algemene amnestieregeling. Hoewel deze punten nog niet officieel zijn bevestigd, worden ze al besproken in de publieke en politieke arena.

De Turkse president Recep Tayyip Erdoğan heeft aangekondigd dat het minimumloon in 2025 met 30% wordt verhoogd tot netto 22.104 Turkse Lira (604 Euro). De nieuwe regeling gaat in op 1 januari 2025. Hoewel de stijging een aanzienlijke verhoging lijkt, is de aankondiging op verschillende vlakken bekritiseerd.

Ontevredenheid bij vakbonden en oppositie

De vakbond TÜRK-İŞ, die een minimumloon van 29.583 TL had voorgesteld, nam niet deel aan de laatste vergadering van de Asgari Ücret Tespit Komisyonu (Commissie voor de vaststelling van het minimumloon). De vakbond noemde het voorgestelde bedrag ontoereikend gezien de hoge inflatie en de stijgende kosten van levensonderhoud.

Özgür Özel, leider van de grootste oppositiepartij CHP, bekritiseerde de verhoging scherp. Hij noemde het besluit een teken dat Erdoğan “losstaat van de realiteit in het land”. Volgens hem wordt het leven van de arbeiders steeds moeilijker door een inflatie die, afhankelijk van de bron, varieert van 47% (officiële cijfers) tot 80% (berekeningen gebaseerd op de situatie van de arbeiders). Hij wees erop dat de koopkracht van het minimumloon sinds januari al met minstens 7.000 TL is gedaald, terwijl de verhoging slechts 5.000 TL bedraagt.

Özel beschuldigde de regering ervan een “nepheldenstatus” te creëren door de focus te leggen op successen in Syrië, terwijl de rechten van de Turkse arbeiders in het binnenland worden genegeerd. Hij prees de beslissing van TÜRK-İŞ om niet deel te nemen aan de commissievergadering en riep de arbeiders op om actie te ondernemen en “hun kracht uit productie” te gebruiken.

Kritiek op de werkwijze van de commissie

Naast de hoogte van het nieuwe minimumloon is ook de manier waarop de commissie werkt een punt van kritiek. Volgens parlementslid Cemal Enginyurt was de vergadering slechts een formaliteit. Hij wees erop dat de vergadering officieel om 20:30 begon, maar dat de beslissing en de bijbehorende verklaringen al kort daarna werden gepubliceerd. Hij beschuldigde de regering van een gebrek aan transparantie en van het negeren van de stem van de arbeiders.

Journalist İhsan Çaralan noemde het huidige systeem van de commissie “inefficiënt” en riep op tot een nieuw mechanisme waarbij de rechten van arbeiders beter worden beschermd, inclusief het recht op staking.

Tijdens een partijbijeenkomst verklaarde Bahçeli: “Het resultaat van de gesprekken met İmralı (de gevangenis waar Öcalan vastzit) moet zijn dat een einde aan het terrorisme wordt aangekondigd en dat de terroristische organisatie wordt ontbonden.” Bahçeli benadrukte dat de PKK en haar Syrische tak, de YPG, geen plaats mogen hebben in Syrië en dat zowel Turkije als Syrië moeten worden bevrijd van terrorisme.

Nieuwe koers voor Koerdische politieke partijen

De MHP-leider richtte zich ook tot de pro-Koerdische Partij voor Gelijkheid en Democratie (DEM) en riep hen op om een nationale partij te worden die niet afhankelijk is van de steun van oppositiepartijen zoals de CHP. Bahçeli stelde dat dit een belangrijke stap zou zijn om bij te dragen aan de vrede en een gezamenlijke toekomst in Turkije.

Achtergrond: PKK en Öcalan

De PKK, opgericht in 1978, begon in 1984 een gewapende strijd tegen de Turkse staat, aanvankelijk met als doel een onafhankelijke Koerdische staat. Later werd het streven aangepast naar meer autonomie en rechten voor Koerden in het zuidoosten van Turkije. De organisatie wordt door Turkije, de VS en de EU beschouwd als een terroristische groep.

Abdullah Öcalan, de oprichter van de PKK, werd in 1999 gearresteerd en zit een levenslange gevangenisstraf uit op het eiland İmralı. Hoewel hij sinds zijn gevangenschap grotendeels geïsoleerd is, zijn er in het verleden gesprekken gevoerd met hem om een vreedzame oplossing voor de Koerdische kwestie te vinden.

Kritiek op internationale betrokkenheid

In zijn toespraak uitte Bahçeli ook kritiek op Israël en imperialistische krachten die volgens hem chaosplannen hebben voor de regio. “Als Damascus veilig is, zal ook Jeruzalem veilig zijn wanneer de tijd rijp is,” aldus Bahçeli.

Voorzichtige hoop of retoriek?

Het is nog onduidelijk of er daadwerkelijk gesprekken zullen plaatsvinden met Öcalan en wat de impact hiervan zal zijn. Hoewel Bahçeli een einde aan de PKK als een belangrijke overwinning ziet, blijft het onzeker of deze doelstelling binnen handbereik ligt. Voor nu lijken zijn opmerkingen vooral bedoeld om nationale eenheid en steun voor de regering te benadrukken.

Met deze ontwikkelingen blijft de toekomst van de Koerdische kwestie een belangrijk onderwerp van debat binnen de Turkse politiek.

Turkse steun aan nieuwe Syrische administratie

President Recep Tayyip Erdogan verklaarde eerder dat Turkije bereid is de nieuwe Syrische administratie te steunen bij de opbouw van een staatsstructuur en het opstellen van een nieuwe grondwet. De ontmoeting tussen Fidan en al-Golani lijkt in dit kader plaats te vinden, met foto’s die de twee tonen in een vriendschappelijke sfeer, vergezeld door delegaties.

Turkije heeft de afgelopen jaren een belangrijke rol gespeeld in het ondersteunen van Syrische oppositiegroepen tijdens het conflict. Nu Assad is afgezet, hoopt Ankara dat miljoenen Syrische vluchtelingen die in Turkije wonen, kunnen terugkeren naar hun thuisland. Tegelijkertijd blijft Turkije betrokken bij het heropbouwen van het land.

Spanningen in het noordoosten van Syrië

De ontmoeting vond plaats tegen de achtergrond van gevechten in het noordoosten van Syrië, waar door Turkije gesteunde Syrische troepen strijden tegen de Koerdische YPG-militie. Turkije beschouwt de YPG als een terroristische organisatie en streeft ernaar dat de nieuwe Syrische leiding deze groepering uit de regio verdrijft.

In het verleden heeft Turkije meerdere militaire operaties uitgevoerd in Noord-Syrië om de YPG te verzwakken. Ankara blijft nu aandringen op samenwerking met de nieuwe Syrische regering om stabiliteit in de regio te waarborgen.

Regionale verschuivingen

De machtswisseling in Syrië betekent een aanzienlijke verandering in de geopolitieke verhoudingen. De samenwerking tussen Turkije en de nieuwe Syrische regering lijkt intensiever te worden, waarbij beide partijen gezamenlijk optrekken in het aanpakken van uitdagingen zoals de wederopbouw en regionale veiligheid.

Met deze ontwikkelingen lijkt Turkije zijn invloed in Syrië verder uit te breiden, terwijl het land zich tegelijkertijd voorbereidt op de terugkeer van Syrische vluchtelingen en het versterken van zijn strategische positie in de regio.

Lokale initiatieven

De onderwijskantoren in Bağcılar en Ataşehir (delen van Istanbul) hebben scholen geïnstrueerd om af te zien van activiteiten zoals het versieren van klaslokalen met nieuwjaarsdecoraties of het organiseren van feestelijkheden. In plaats daarvan worden scholen aangemoedigd om activiteiten te organiseren die passen bij de nationale en spirituele waarden van Turkije. Deze maatregelen zijn echter niet landelijk opgelegd; de uitvoering verschilt per regio en hangt af van de beslissingen van lokale onderwijsdirecties.

Eerdere beperkingen

Deze nieuwe richtlijnen volgen op eerdere aanpassingen van het Ministerie van Onderwijs. Zo werd begin 2024 al bepaald dat particuliere scholen geen festiviteiten zoals Kerstmis, Pasen en Halloween mogen organiseren. Hiermee probeert het ministerie naar eigen zeggen de culturele identiteit van het land te beschermen.

Kritiek en steun

De richtlijnen hebben tot uiteenlopende reacties geleid. Voorstanders benadrukken het belang van het behoud van de Turkse cultuur en normen. Tegenstanders zien het als een beperking van culturele diversiteit en persoonlijke vrijheid, vooral in een land met een multiculturele samenleving en religieuze minderheden.

Hoewel de richtlijnen voorlopig beperkt lijken te zijn tot bepaalde regio’s, roept het besluit een bredere discussie op over de balans tussen nationale waarden en culturele diversiteit in Turkije.

„Turkije is groter dan Turkije. Als natie kunnen we onze horizon niet beperken tot 782.000 vierkante kilometer. Zoals een mens niet aan zijn lot kan ontsnappen, kunnen Turkije en het Turkse volk ook niet aan hun bestemming ontsnappen of zich ervoor verbergen.“

In zijn rede wees Erdoğan op de vooruitgang die het land de afgelopen 22 jaar heeft geboekt en riep op tot verdere inspanningen om Turkije wereldwijd een toonaangevende rol te laten spelen op het gebied van wetenschap en technologie. Verder sprak hij over Turkije’s groeiende verantwoordelijkheid in de regio en de wereld. Erdoğan benadrukte dat het land verder moet kijken dan zijn geografische grenzen en dat zijn invloed zich niet alleen beperkt tot de Turkse staat.

Regionale ambities

De zin "Turkije is groter dan Turkije" werd eerder al gebruikt door de Turkse regering, maar krijgt nu een nieuwe betekenis binnen de context van de val van het Assad-regime en de voortdurende spanningen tussen Turkije en de Koerden in het noorden van Syrië. Erdoğan lijkt de uitspraak strategisch in te zetten om Turkije's regionale rol en verantwoordelijkheid te benadrukken en is als politieke boodschap een hint naar Turkije’s groeiende regionale ambities. De uitspraak past in Erdoğan’s visie om de positie van Turkije in de regio, met name in Syrië, positie te versterken.

Debat over binnenlandse en regionale uitdagingen

Met zijn toespraak heeft Erdoğan de discussie over wat Turkije’s rol in de toekomst kan zijn verder op scherp gezet. Critici waarschuwen dat de weg naar een „groter Turkije“ alleen mogelijk is via samenwerking, stabiliteit en vrede. Zij stellen dat Turkije allereerst erin moet slagen interne democratische hervormingen door te voeren, economische stabiliteit te bereiken en conflicten op een vreedzame manier op te lossen. Volgens zijn de uitlatingen van Erdoğan vooral een poging om de aandacht af te leiden van binnenlandse problemen.

De oppositiepartijen wijzen erop dat deze acties bedoeld zijn om hun invloed in grote steden te ondermijnen. Het Ministerie heeft echter verklaard dat het beslag noodzakelijk is om de financiële verplichtingen van de gemeenten na te komen. Hoewel de officiële verklaring spreekt over het innen van achterstallige betalingen, zien velen dit als een verdere polarisering van de Turkse politiek.

Grote steden getroffen door maatregelen

De blokkades hebben prominente steden getroffen, waaronder Istanbul, Ankara en Izmir, maar ook Adana, Mersin en de wijk Şişli in Istanbul. Het Ministerie heeft de omvang van de schulden bekendgemaakt, die aanzienlijk zijn:

• Ankara: 5,7 miljard TL

• Izmir: 5,3 miljard TL

• Istanbul: 3,3 miljard TL

• Adana: 3 miljard TL

• Şişli: 1,8 miljard TL

• Mersin: 1 miljard TL

Volgens officiële verklaringen zijn banktegoeden en rekeningen van gemeentelijke bedrijven bevroren. Dit heeft direct invloed op de dagelijkse gang van zaken binnen de gemeenten. De gemeente Istanbul heeft aangegeven dat er nog geen daadwerkelijke blokkades zijn uitgevoerd. Het verschil in behandeling tussen gemeenten roept vragen op over de objectiviteit van de maatregelen.

President Erdoğan voert de druk op de oppositie op

President Recep Tayyip Erdoğan heeft minister Vedat Işıkhan eerder opdracht gegeven om strenger op te treden tegen de schulden van de CHP-gemeenten. In een toespraak stelde Erdoğan: "Ik roep de oppositie op om in het belang van ons land en onze natie te handelen en hun schulden af te lossen." De president benadrukte dat de regering vastbesloten is om financiële discipline af te dwingen bij alle gemeenten, ongeacht politieke affiliatie. Dit statement heeft echter bij de oppositie geleid tot beschuldigingen van selectieve toepassing van deze maatregelen.

Kritiek van de oppositie en de reactie van Mansur Yavaş

De burgemeester van Ankara, Mansur Yavaş, heeft scherp gereageerd op de maatregelen. Hij stelde dat zijn gemeente al 650 miljoen TL aan de SGK heeft betaald en staatsgrond als onderpand heeft aangeboden, maar dat deze voorstellen werden afgewezen. Volgens Yavaş is het duidelijk dat de regering niet geïnteresseerd is in het oplossen van de schuldproblemen, maar eerder politieke druk wil uitoefenen.

Yavaş benadrukte verder dat dergelijke acties een negatief effect hebben op de dienstverlening aan burgers. Essentiële gemeentelijke uitgaven, zoals salarissen en sociale programma's, kunnen in gevaar komen. Hij waarschuwde dat deze strategie uiteindelijk de reputatie van de regering zal schaden en het vertrouwen van de bevolking verder zal verminderen.

Een politieke strijd met vergaande gevolgen

Sinds de lokale verkiezingen van 2019, waarin de CHP grote overwinningen behaalde in grootsteden zoals Istanbul en Ankara, zijn de spanningen tussen de centrale regering en de oppositie verder opgelopen. De CHP beschuldigt de regering ervan systematisch obstakels op te werpen om het functioneren van hun gemeentebesturen te belemmeren. Het beslag op de rekeningen wordt gezien als een nieuw hoofdstuk in deze politieke strijd. Critici wijzen erop dat deze maatregelen de kloof tussen de regering en de oppositie verder verdiepen en de dagelijkse levens van miljoenen burgers negatief beïnvloeden.

De zaak tegen Mengü draait om een interview dat zij afnam met Salih Müslim, voormalig medevoorzitter van de PYD, een organisatie die door Turkije als terreurgroep wordt aangemerkt. In het gesprek gaf Müslim aan open te staan voor gesprekken met Turkije in een nieuwe politieke context in Syrië. Hoewel Mengü de inhoud van het interview als relevant beschouwde voor haar werk, heeft ze besloten het offline te halen. Dit deed zij na juridisch advies, waarbij werd gewaarschuwd dat het interview mogelijk onder de Turkse strafwet zou vallen als promotie van een criminele organisatie.

Selectieve toepassing van de wet bekritiseerd

Het voorval heeft geleid tot kritiek op de ogenschijnlijke selectieve toepassing van de wet. Hüseyin Çelik, voormalig minister van onderwijs, stelde publiekelijk de vraag waarom journalisten die vergelijkbare interviews hebben afgenomen met andere omstreden figuren, zoals Abu Muhammad al-Golani van HTS (Hayat Tahrir al-Sham), niet lijken te worden vervolgd. Hij riep op tot meer consistentie in hoe de wet wordt toegepast.

Structurele problemen

Acemoğlu wees op verschillende structurele problemen die de Turkse economie al jarenlang teisteren, waaronder:

• Hoge inflatie: De aanhoudende stijging van prijzen tast de koopkracht van burgers aan.

• Inefficiënt economisch beleid: Het gebrek aan een lange-termijnstrategie bemoeilijkt duurzame groei.

• Politieke instabiliteit: Onzekerheid in het beleid maakt het moeilijk om noodzakelijke hervormingen door te voeren.

Volgens Acemoğlu is het land te afhankelijk van kortetermijnmaatregelen, die vaak politieke doelen dienen in plaats van economische stabiliteit op lange termijn te bevorderen.

Oproep tot hervormingen

De econoom benadrukte dat Turkije dringend structurele hervormingen nodig heeft. “Er moeten investeringen worden gedaan in innovatie, onderwijs en infrastructuur om de productiviteit te verhogen en de economie op lange termijn te stabiliseren,” zei hij. Daarnaast riep hij op tot meer transparantie en rechtszekerheid om het vertrouwen van investeerders en de internationale gemeenschap te herstellen.

Acemoğlu concludeerde dat Turkije zonder een duidelijke visie en gedurfde hervormingen het risico loopt verder achter te blijven op de wereldwijde markt.

CHP: "AKP diende Israëlische belangen"

De CHP heeft fel uitgehaald naar het beleid van de AKP, met name door te stellen dat de regeringspartij "het project van Israël heeft uitgevoerd" door HTŞ de ruimte te bieden om te groeien. Volgens CHP-politicus en buitenlandspecialist İlhan Uzgel heeft de AKP gefaald in het beschermen van Turkse belangen door jarenlang de verkeerde actoren in Syrië te steunen. Hij zei: “De AKP is te vroeg blij met de situatie. Ze hebben zichzelf verbonden aan een project dat gunstig is voor Israël. De grootste vreugde is te zien bij Netanyahu en de AKP“. Ook merkte hij op dat de AKP verantwoordelijk is voor de groei van HTŞ in Syrië: “HTŞ is sterker geworden onder de vleugels van Turkije. Volgens de afspraken in de Astana- en Sochi-processen had HTŞ ontwapend moeten worden, maar dat is niet gebeurd.”

CHP-leider Özgür Özel voegde hieraan toe dat de Turkse regering eerder had moeten onderhandelen met Assad om de situatie in Syrië te stabiliseren. Hij benadrukte: “Het is noodzakelijk om een inclusieve overgangsregering op te zetten in Syrië, gevolgd door een democratisch regime dat is gebaseerd op mensenrechten en de rechtsstaat.”

Daarnaast benadrukte de CHP dat de Turkse regering onmiddellijk een tijdlijn moet presenteren voor de terugkeer van Syrische vluchtelingen: “Nu het Assad-regime is gevallen, is er geen juridische basis meer voor tijdelijke bescherming. De aanwezigheid van miljoenen Syriërs in Turkije brengt zware economische en sociale lasten met zich mee,” aldus Deniz Yücel, woordvoerder van de CHP.

AKP: "racistische, haatdragende campagne"

President Recep Tayyip Erdoğan uitte tijdens een toespraak op de Dag van de Mensenrechten harde kritiek richting de CHP. Hij noemde de houding van de oppositie een "racistische, haatdragende campagne" tegen Syrische vluchtelingen en benadrukte dat Turkije als gastland altijd een voorbeeld is geweest in het beschermen van vluchtelingen, ongeacht hun afkomst of religie. "Wij hebben nooit gevraagd of iemand wit of zwart is, of moslim of christen," zei Erdoğan. Hij bekritiseerde de CHP voor het aanwakkeren van vijandigheid jegens vluchtelingen om politieke winst te behalen.

Verder wees Erdoğan erop dat de retoriek van de CHP schadelijk is voor de sociale cohesie in Turkije. Hij beschuldigde de oppositie ervan de menselijke waardigheid te negeren en riep op tot een meer barmhartige en verenigende benadering. Erdoğan stelde dat Turkije een beleid voert dat gebaseerd is op gerechtigheid en compassie, in tegenstelling tot wat hij beschreef als de opportunistische benadering van de oppositie.

De vluchtelingenkwestie: Het strijdtoneel verplaatst naar de binnenlandse politiek

Beide partijen gebruiken de Syrische vluchtelingenkwestie om hun punten te maken. De CHP pleit voor een strikte deadline om vluchtelingen terug te sturen, met de argumentatie dat de economische en sociale last op Turkije te groot is geworden.

Toch lijken beide partijen te erkennen dat de druk vanuit de samenleving om actie te ondernemen groeit. Terwijl de CHP zich hard maakt voor een snelle oplossing via een “gecoördineerd terugkeerbeleid”, wijst de AKP op de noodzaak van een meer gefaseerde aanpak en spreekt doorgaans van “vrijwillige terugkeer”.

Turkse regering vergroot capaciteit voor vrijwillige terugkeer

De Turkse regering lijkt er alles aan gelegen om de terugkeer van de meer dan 3 miljoen Syrische vluchtelingen zo snel mogelijk te faciliteren. Minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, benadrukte kort na de val van het Assad-regime: "We zullen ons uiterste best doen om de veilige en vrijwillige terugkeer van Syriërs te garanderen." President Recep Tayyip Erdoğan kondigde bovendien aan dat de Yayladağı-grensovergang in Hatay, na elf jaar gesloten te zijn geweest, weer wordt geopend.

“Met de vredesprocessen in Astana hedden we een pauze weten te creëren in de voortdurende conflicten in Syrië en tijd gegeven aan het regime om vrede te sluiten met zijn volk, maar deze kans is niet benut.

Vooral in de afgelopen maanden heeft de weigering van het Syrische regime om het initiatief van onze president te accepteren geleid tot ontwikkelingen die ons in het gelijk stelden.

Vanaf vanmorgen is het Syrische volk begonnen aan een nieuwe dag waarin zij zelf kunnen bepalen over de toekomst van hun land.

Turkije is ook in de toekomst bereid de verantwoordelijkheid te nemen voor wat nodig is om de wonden van Syrië te helen en zijn eenheid, integriteit en veiligheid te waarborgen.

In de komende dagen zullen we onze inspanningen op dit gebied intensiveren, samen met de landen in de regio en internationale actoren.

Hierdoor zullen miljoenen Syriërs, die hun huizen hebben moeten verlaten, naar hun eigen land kunnen terugkeren.

Inshallah zal het Syrische volk mooiere dagen tegemoet gaan.”

— Hakan Fidan op X, 8 december 2024

Stijging in aantal terugkeerders

De afgelopen maanden is de druk om terug te keren onder Syriërs in Turkije verder toegenomen, mede door economische problemen en sociale spanningen. Volgens minister van Binnenlandse Zaken Ali Yerlikaya is het aantal vrijwillige terugkeerders 1,5 tot 2 keer zo groot geworden als het maandelijkse gemiddelde van 11.000 in 2024.

Om de toegenomen vraag aan te kunnen, heeft de regering de dagelijkse capaciteit voor veilige en waardige terugkeer uitgebreid van 3.000 naar 15.000-20.000 personen. Tegelijkertijd werkt de overheid samen met ngo's en andere ministeries om het proces verder te stroomlijnen. Yerlikaya kondigde aan dat er binnenkort gesprekken plaatsvinden met Syrische en ondersteunende ngo’s om aanvullende stappen te bespreken.

Onzekerheden en twijfels

Hoewel veel Syriërs hopen op een terugkeer, vormen onzekerheden rondom basisvoorzieningen zoals huisvesting, werk en onderwijs een grote belemmering. Daarnaast zijn er twijfels over de stabiliteit en koers van het nieuwe regime in Syrië. Experts waarschuwen dat overhaaste terugkeer tot nieuwe sociale spanningen kan leiden. De Turkse migratiedeskundige professor Murat Erdoğan benadrukt: "Wij spreken over miljoenen mensen. Het verlaten van hun huizen, het bereiken van Syrië en zich daar vestigen; al deze zaken worden sterk onderschat."

Gevolgen voor Turkije

Naast de uitdagingen voor de terugkeerders zelf, ontstaan er ook zorgen over de mogelijke gevolgen voor Turkije. Veel Syrische vluchtelingen zijn werkzaam in sectoren zoals de bouw en landbouw, vaak tegen lage lonen of onder het minimumloon. De bekende journaliste Nevşin Mengü wees erop dat een massale terugkeer naar Syrië de dynamiek op de Turkse arbeidsmarkt aanzienlijk zou kunnen verstoren.