Een greep uit de belangrijkste gebeurtenissen in Turkije van de afgelopen week.
De geschorste burgemeester van Istanbul is veroordeeld tot een gevangenisstraf van 2 jaar. De Turkse regering meent dat de Turkse familie in veiligheid gebracht moet worden en voert razzias uit tegen lhbti+-organisaties. Fidan maakt in Damascus duidelijk hoe de regering de toekomst van Syrië voor haar ziet. En wat blijft er over van de macht van de lokale oppositie nu de gemeente Üsküdar in Istanbul opnieuw in conservatieve handen is? Maar, er is ook goed nieuws: Turkse scholieren doen het goed in de nieuwste PISA-resultaten.
1. İmamoğlu veroordeeld
De belangrijkste rechterlijke uitspraak van afgelopen week werd vrijdag bekend.
Ekrem İmamoğlu werd door een rechtbank in Istanbul tot twee jaar en één maand gevangenisstraf veroordeeld. Hij zou tijdens een bijeenkomst in 2022 de voormalige AKP-burgemeester van Tuzla Şadi Yazıcı hebben beledigd. Opvallend is dat İmamoğlu eerder tot twee keer toe werd vrijgesproken. Het vonnis is nog niet definitief.
Er lopen tegelijkertijd meerdere procedures tegen İmamoğlu, die een van de belangrijkste en populairste politieke tegenstanders van president Erdoğan is. De vraag is niet alleen of deze ene straf overeind blijft, maar ook in hoeverre de optelsom van rechtszaken zijn toekomstige politieke deelname kan beperken.
(Of deze rechterlijke uitspraak een politieke aard heeft, werd door de leider van de CHP, Kemal Kılıçdaroğlu, in een interview van de afgelopen week heftig ontkend. Daarmee maakte hij weinig vrienden - iets, wat hij sowieso de afgelopen maanden jaren niet heeft gedaan, maar dat terzijde.)
Bron: DHA — vonnis tegen İmamoğlu van 11 september
2. Van transgenderzorg naar een landelijke operatie tegen lhbti+-organisaties
Wat aanvankelijk een betrekkelijk specialistisch verhaal over gezondheidszorg leek, groeide binnen enkele dagen uit tot een van de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen van de week.
Op 11 september verdedigde het ministerie van Volksgezondheid de beperkingen op toegang tot bepaalde hormoonbehandelingen voor transgender personen onder de 21 jaar en noemde daarbij als voornaamste argument: de bescherming van de “Turkse gezinsstructuur”.
Een paar dagen later volgde het nieuws dat Turkse autoriteiten invallen bij lhbti+-organisaties hebben uitgevoerd, en woningen en andere locaties waaronder uitgaansgelegenheden hebben doorzocht. Het ministerie van Justitie zegt dat onderzoeken in vijftien provincies betrekking hebben op 162 verdachten, negen verenigingen en dertien ondernemingen.
De landelijke operaties vonden plaats onder de naam “Ailem Güvende”: mijn gezin is veilig. De verdenkingen: onder meer obsceniteit en prostitutie. Ook zou het gaan om het beschermen van kinderen en het gezin.
Bronnen: Bianet — ministerie over beperkingen op hormoonbehandeling · Reuters — landelijke invallen en arrestaties van 13 september · Reuters — zestien verdachten in İzmir in voorlopige hechtenis
3. Fidan in Damascus: Ankara wil één Syrische staatsmacht
De Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Hakan Fidan, bracht op 13 september een bezoek aan Damascus, waar hij sprak met zijn Syrische ambtgenoot Asaad al-Shaibani en president Ahmed al-Sharaa.
De boodschap van Fidan: volgens Ankara moeten alle gewapende formaties in Syrië worden geïntegreerd in de centrale staatsstructuur. Turkije wil daarbij actief helpen. De soevereiniteit, territoriale integriteit en maatschappelijke eenheid van Syrië zouden dit volgens hem noodzakelijk maken.
Het signaal dat hij daarmee afgaf is vooral van belang vanwege de toekomst van de door Koerden gedomineerde militaire structuren (SDF/YPG) in Noordoost-Syrië.
Daarmee ontstaat een interessante spanning met het binnenlandse vredesdebat. Binnen Turkije groeit voorzichtig de discussie over een politieke oplossing van de Koerdische kwestie, terwijl Ankara in Syrië juist zeer nadrukkelijk vasthoudt aan één centrale staat en één veiligheidsstructuur.
Bronnen: Anadolu — Fidan over integratie van gewapende groepen · Anadolu — aankomst en programma van Fidan in Damascus
4. Üsküdar: in handen van de AKP
Op 8 september koos de gemeenteraad van Üsküdar Dündar Ziya Gültekin van de AKP tot waarnemend burgemeester. Dit gebeurde nadat de rechter had bevolen dat er een herstemming moest plaatsvinden. De eerdere stemming was na een bezwaar van de AKP vernietigd. Ondertussen veranderden de politieke verhoudingen in de gemeenteraad door partijwisselingen en strafrechtelijke onderzoeken tegen raadsleden.
De CHP beweert dat druk en arrestaties de uiteindelijke machtsverhoudingen hebben beïnvloed. Een voormalig oppositieraadslid dat naar de AKP overstapte ontkent dat hij onder druk is gezet. Die beschuldiging wordt inmiddels verder onderzocht.
Bronnen: Euronews Türkçe — volledige chronologie en uitslag in Üsküdar · Euronews Türkçe — onderzoek naar beschuldigingen van druk rond de stemming
5. Turkije is een opvallende uitzondering in PISA 2025
Tussen alle politieke conflicten was er ook mooi nieuws: terwijl het in de meeste Europese landen steeds slechter gaat met de leesvaardigheid van leerlingen, behoort Turkije tot de kleine groep landen waar de prestaties in wiskunde, lezen en natuurwetenschappen sinds 2022 juist zijn gestegen.
De OECD publiceerde op 8 september de resultaten van PISA 2025. In veel OECD-landen zijn de prestaties in lezen en wiskunde verder gedaald. Turkije behoort juist tot de kleine groep landen die sinds 2022 vooruitgingen in wiskunde, lezen én natuurwetenschappen.
In de PISA studie van 2025 behaalde Turkije gemiddeld 494 punten voor natuurwetenschappen, tegenover 482 voor de OECD als geheel. In wiskunde kwam Turkije met 462 punten vrijwel exact op het OECD-gemiddelde van 463 uit. Voor lezen en natuurwetenschappen scoorde het land boven het OECD-gemiddelde.
De langere trend ziet er nog beter uit. Sinds 2015 is het aandeel Turkse leerlingen dat onder het minimale vaardigheidsniveau scoort sterk afgenomen: met zestien procentpunt in zowel wiskunde als lezen en met 25 procentpunt in natuurwetenschappen.
Bronnen: OECD — PISA 2025 country note voor Türkiye · OECD — internationale PISA 2025-resultaten
6. Een vijftien jaar oude MİT-dood wordt opnieuw onderzocht
Tot slot een een wat luguber verhaal over een politiek gevoelige dood: het graf van Kaşif Kozinoğlu, voormalig functionaris van de Turkse geheime dienst (MİT), werd op 12 september geopend in het kader van een heropend onderzoek naar zijn dood in 2011.
Kozinoğlu overleed in de gevangenis terwijl hij vastzat in het OdaTV-onderzoek, een zaak uit de periode waarin vermeende Ergenekon-netwerken, de Gülen-beweging, politie, justitie en de regering in een ingewikkelde machtsstrijd verwikkeld waren.
Het nieuwe forensisch onderzoek moet uitwijzen wat de precieze doodsoorzaak was en of er aanwijzingen zijn voor betrokkenheid van derden.
To be continued.
Bron: Anadolu — exhumatie en nieuw forensisch onderzoek naar Kozinoğlu